درباره دیابت چه میدانیم

بیماری دیابت  یکی از شایع ترین بیماری های غدد درون ریز می باشد که بیش از 140 میلیون نفر در جهان به آن مبتلا هستند. شیوع دیابت در تمامی کشورها، مخصوصاً کشورهای در حال توسعه ، رو به افزایش است  به طوری که به جرأت می توان آن را به عنوان مهم ترین چالش بهداشتی قرن 21 به حساب آورد. هزینه های مستقیم و غیر مستقیم دیابت و عوارض آن نیز در مقایسه با سایر بیماری ها بسیار بیشتر است. دیابت یک بیماری است که در آن تولید یا عملکرد انسولین و یا هر دوی آن ها دچار اشکال می شوند. انسولین هورمونی است که توسط سلول هایی درون لوزالمعده به نام «سلول های بتا» به داخل خون ترشح می گردد و عمل اصلی آن پایین آوردن قند خون و فعال کردن سیستم ذخیره سازی مواد غذایی مختلف در بافت های بدن است. بنابراین در صورت بروز هر مشکلی در مورد انسولین، قند خون بالا می رود که در صورت عدم کنترل، در دراز مدت موجب بروز عوارضی چون بیماری های قلبی عروقی، آسیب چشم، کلیه و اعصاب خواهد شد.

 

 

 

 

بیماری دیابت به دو نوع اصلی تقسیم می شود :

دیابت نوع 1 : این نوع دیابت که قبلاً به نام دیابت وابسته به انسولین شناخته می شد یک بیماری خود ایمن می باشد که در آن سلول های ایمنی بدن علیه سلول های خودی سازنده انسولین در لوزالمعده واکنش نشان داده، با ترشح پادتن های خودی آن ها را نابود می سازند و در نتیجه بدن قادر به ساختن انسولین نیست. این نوع دیابت بیشتر در بچه ها و بالغین به چشم می خورد و مبتلایان باید همیشه انسولین را به صورت تزریقات روزانه بکار ببرند. دیابت نوع 1 حدود 10-5 درصد کل مبتلایان به دیابت را تشکیل می دهد.

دیابت نوع 2 : در این دیابت که قبلاً به آن دیابت غیر وابسته به انسولین می گفتند، یا بدن به دلایل مختلف قادر به ساخت مقادیر کافی انسولین نیست و یا انسولین مترشحه از لوزالمعده نمی تواند وظایف خود را در بدن به خوبی انجام دهد. در واقع گیرنده های گلوکز در سظح سلول های بدن دچار اشکال شده است و قادر به دریافت گلوکز نمی باشد که در این صورت میزان قند در خون افزایش یافته اما سلول های بدن به دلیل اختلال در عملکرد گیرنده ها دچار کاهش شدید سطح گلوکز می شوند و سلول را می توان به شهری تشبیه کرد که اطراف آن پر از مواد غذایی است اما به دلیل بسته بودن دروازه ها ، ساکنان داخل شهر دچار قحطی مواد عذایی هستند . در این صورت مقدار قند در سطح خون بالا رفته که حالت اخیر بیانگر وجود مقاومت نسبت به انسولین در شخص مبتلا می باشد. دیابت نوع 2 بیشتر در سنین بالا (بیشتر از 30 سال) خود را نشان می دهد و معمولا همراه با چاقی است. دیابت نوع 2 شایع ترین شکل دیابت است و حدود 95-90 درصد مبتلایان را تشکیل می دهد.

انواع دیگر دیابت که نسبت به دو نوع قبلی از اهمیت کمتری برخوردارند به صورت زیر می باشند :

دیابت حاملگی : در واقع بین ۳ تا ۹ درصد از خانم ها در طی دوران بارداری به این عارضه دچار می شوند و می توان گفت که دیابت بارداری از شایع ترین بیماری ها در طی حاملگی است. اما از آنجایی که این بیماری به ندرت دارای نشانه یا علائم خاصی است، تنها راه تشخیص آن انجام آزمایش دیابت بارداری است.زنان حامله ای که تا قبل از حاملی دیابت نداشته اند ولی در طول دوران حاملگی مبتلا به بیماری دیابت می شوند در واقع مبتلا به دیابت حاملگی هستند که حدود 4 درصد کل حاملگی ها را شامل می شود. علت اصلی دیابت حاملگی هنوز به درستی روشن نیست ولی به نظر می رسد که هورمون های مترشحه از جفت مادر در طول حاملگی منجر به کاهش اثرات انسولین در بدن می شوند و یک حالت مقاومت نسبت به انسولین را بوجود می آورند. وجود این مقاومت باعث می گردد که بدن به مقدار بیشتری انسولین احتیاج داشته باشد. در واقع دیابت حاملگی زمانی شروع می شود که بدن قادر نیست این نیاز اضافی بدن به انسولین را تأمین نماید و در نتیجه در نبود انسولین کافی ، قند خون بالا می رود. این نوع دیابت با زایمان خاتمه می یابد ولی احتمال ابتلای این افراد به دیابت نوع 2 در سال های آینده افزایش پیدا می کند. در واقع دیابت حاملگی جزء عوامل خطر ابتلای به نوع 2 است.

پیشگیری از بیماری دیابت

بطور کلی پیشگیری از بیماری دیابت را مانند هر بیماری دیگر می توان در سه سطح اولیه، ثانویه و ثالثیه انجام داد. پیشگیری اولیه شامل اقدامات لازم جهت جلوگیری از بروز دیابت در افراد در معرض خطر می باشد. تحقیقات پزشکی نقش مثبت فعالیت منظم ورزشی و کم کردن وزن را در کاهش ابتلای به دیابت نوع 2 در افراد در معرض خط به اثبات رسانده اند. در سال های اخیر نگرش به درمان بیماری دیابت تغییرات چشمگیری داشته است به طوری که تنها به رفع علائم ظاهری اکتفا نمی گردد بلکه اهداف دیگری نیز مدنظر است. از جمله مهم ترین این اهداف کاهش عوارض بلند مدت دیابت از طریق نگه داشتن قند خون تا حد امکان نزدیک به مقدار طبیعی می باشد. همچنین درمان موفق،  درمانی است که بتواند به شما کمک کند تا حداکثر راحتی و انعطاف را در شیوه زندگی خود بدست آورید.

 

 

 

 

روش های مختلف آزمایش قند خون

اگر شما می خواهید که کنترل مناسبی بر روی دیابت خود داشته باشید باید بدانید که این کار به جز با انجام مرتب آزمایش قند خون امکان پذیر نیست زیرا تنها با کمک این آزمایش است که شما می توانید از مؤثر بودن روش های مختلف درمان دیابت اطمینان حاصل کنید. در واقع بدون اندازه گیری مرتب قند خون هیچ یک از روش های درمان دیابت از جمله رژیم غذایی، ورزش، قرص های دیابت و انسولین قابل تنظیم نیستند.

دو روش کلی جهت بررسی وضعیت قند خون وجود دارد. در یکی از این روش ها که به نام «کنترل شخصی قند خود» مشهور است، قند خون با استفاده از نوارهای مخصوص و با  استفاده از دستگاه های شخصی اندازه گیری می شود و روش دیگر که پزشک شما آن را درخواست می دهد تا در آزمایشگاه  میزان قند خون کنونی به وسیله انجام آزمایش FBS (قند خون ناشتا ) ،2hpp ( قند خون دو ساعت بعد از خوردن صبحانه) اندازه گیری شود.  همچنین بررسی سطح قند خون دراز مدت طی چند ماه اخیر بوسیله انجام آزمایش «هموگلوبین AIC» امکان پذیر است.   Hb A1c آزمایشی است که سظح قند خون افراد دیابتی را در چند ماه اخیر مانیتور می کند. آزمایش غربالگری دیابت بارداری GCT برای آن است تا زنان باردار مستعد ابتلا به این بیماری شناسایی شوند تا در صورت لزوم آزمایشات دیگری برای تشخیص بیماری بر روی آنها صورت گیرد . اگر نتیجه آزمایش GCT مثبت بود، لازم است آزمایش دیگری موسوم به آزمایش تحمل گلوکز یا GTT نیز انجام شود، آزمایشی که نتیجه آن ابتلا یا عدم ابتلای شما به دیابت بارداری را مشخص می کند. لازم به ذکر است که انجام آزمایش های مربوط به تشخیص دیابت در آزمایشگاه مرکز سلامت جامعه فروهی استهبان و سایر آزمایشگاه های بهداشتی این شهرستان انجام صورت می گیرد.




محمد جواد رنجبر

کارشناس ارشد علوم آزمایشگاهی و مسوول امور آزمایشگاه های شبکه بهداشت و درمان استهبان

 

 

 

تاریخ آخرین بروزرسانی   :  1396-8-23 11:33        برو بالای صفحه نسخه قابل چاپ