سرطان دهانه رحم یا سرطان سرویکس یکی از بیماری‌های مهم در حوزه سلامت زنان است که در بسیاری از موارد، با پیشگیری و تشخیص زودرس می‌توان از بروز یا پیشرفت آن جلوگیری کرد. این بیماری معمولاً در اثر تغییرات سلولی تدریجی در دهانه رحم ایجاد می‌شود و در بسیاری از موارد، ابتلا به انواع پرخطر ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) نقش اصلی را در ایجاد این تغییرات دارد. آگاهی زنان از عوامل خطر، علائم هشداردهنده و روش‌های پیشگیری می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامت آنان داشته باشد

.

عوامل خطر سرطان دهانه رحم

مهم ترین عامل خط، عفونت پایدار با انواع پرخطر ویروس  HPV     است. این ویروس از طریق تماس جنسی منتقل می‌شود و در بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت باشد و پس از مدتی توسط سیستم ایمنی بدن کنترل شود؛ با این حال، در صورت ماندگاری عفونت با انواع پرخطر، احتمال ایجاد تغییرات پیش‌سرطانی و در نهایت سرطان افزایش می‌یابد.

برخی عوامل می‌توانند احتمال ابتلا یا ماندگاری عفونت   HPV  را افزایش دهند، از جمله شروع زودهنگام روابط جنسی، تعدد شرکای جنسی، مصرف سیگار و دخانیات، ضعف سیستم ایمنی بدن، سابقه برخی عفونت‌های مقاربتی و برخی شرایط مرتبط با بارداری‌های متعدد. البته وجود یک یا چند عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست و بسیاری از این عوامل با مراقبت و اقدامات پیشگیرانه قابل کنترل هستند

.

علائم و نشانه‌های هشداردهنده

سرطان دهانه رحم در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشد و همین موضوع اهمیت غربالگری منظم را بیشتر می‌کند. با پیشرفت بیماری، علائمی مانند خونریزی غیرطبیعی واژینال، خونریزی پس از رابطه جنسی، خونریزی یا لکه‌بینی بین دوره‌های قاعدگی، ترشحات غیرطبیعی واژن و درد لگنی یا درد هنگام رابطه جنسی ممکن است مشاهده شود.

مشاهده این علائم به معنی ابتلا به سرطان نیست، اما نباید نادیده گرفته شود. در صورت بروز هرگونه خونریزی غیرطبیعی یا علائم مداوم، مراجعه به پزشک یا ماما برای بررسی علت ضروری است.

چگونه از سرطان دهانه رحم پیشگیری کنیم؟

یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری، واکسن   HPV    است.  واکسن    HPV   می‌تواند از ابتلا به بسیاری از انواع پرخطر این ویروس که در ایجاد سرطان دهانه رحم نقش دارند، پیشگیری کند. واکسیناسیون در سنین مناسب و طبق برنامه توصیه‌شده، یکی از اقدامات مؤثر برای کاهش خطر ابتلا است؛ با این حال، دریافت واکسن جایگزین غربالگری‌های دوره‌ای نمی‌شود

.

رعایت رفتارهای جنسی سالم، استفاده از روش‌های محافظتی، پرهیز از مصرف سیگار و دخانیات، تقویت سلامت عمومی بدن و مراجعه منظم برای مراقبت‌های بهداشتی نیز در کاهش خطر ابتلا مؤثر است.

پاپ‌اسمیر؛ یک آزمایش ساده با اهمیت بسیار زیاد

یکی از مهم‌ترین ابزارهای تشخیص زودرس تغییرات دهانه رحم، آزمایش پاپ‌اسمیر است. در این روش، نمونه‌ای از سلول‌های دهانه رحم گرفته می‌شود و در آزمایشگاه از نظر وجود تغییرات غیرطبیعی بررسی می‌گردد.

اهمیت پاپ‌اسمیر در این است که می‌تواند تغییرات پیش‌سرطانی را پیش از تبدیل شدن به سرطان شناسایی کند. بنابراین با تشخیص به موقع می توان اقدامات لازم را انجام داد و از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.

بسیاری از زنان تصور می‌کنند زمانی باید برای پاپ‌اسمیر مراجعه کنند که علامتی داشته باشند؛ در حالی که یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های غربالگری این است که حتی در افراد بدون علامت نیز می‌تواند تغییرات اولیه را شناسایی کند. سن شروع، فاصله انجام آزمایش و نوع غربالگری باید بر اساس دستورالعمل‌های کشوری، سن فرد، سابقه پزشکی و نظر پزشک یا ماما تعیین شود

.

چرا غربالگری را جدی بگیریم؟

سرطان دهانه رحم در بسیاری از موارد روندی تدریجی دارد و ممکن است سال‌ها طول بکشد تا تغییرات پیش‌سرطانی به بیماری مهاجم تبدیل شوند. این فرصت، امکان بسیار ارزشمندی برای تشخیص زودرس و درمان به‌موقع فراهم می‌کند.

بنابراین، حتی اگر احساس سلامت کامل دارید، مراقبت‌های دوره‌ای و غربالگری را به تعویق نیندازید. اگر در برنامه غربالگری قرار دارید، زمان مراجعه بعدی خود را به خاطر بسپارید و در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی، منتظر نوبت بعدی غربالگری نمانید و برای بررسی به پزشک یا ماما مراجعه کنید

.

یک پیام مهم برای سلامت زنان

سرطان دهانه رحم تا حد زیادی قابل پیشگیری و در صورت تشخیص زودرس، قابل درمان است. آگاهی، واکسیناسیون    HPV  ، رعایت رفتارهای سالم و انجام منظم غربالگری می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از این بیماری داشته باشد.

سلامت زنان تنها با درمان بیماری‌ها حفظ نمی‌شود؛ پیشگیری، مراقبت منظم و تشخیص زودرس، سرمایه‌گذاری برای سال‌های سالم زندگی است.

ملیحه خسروزاده – کارشناس سلامت میانسالان

مرکز بهداشت شهرستان استهبان